AKTUALIZACJA - Spór Gminy Brenna z RDOŚ w Katowicach
22 Apr 2026 13:53
Aktualizacja 22.04.2026 r. - Dołączono załącznik z mapą
Artykuł opisuje spór pomiędzy Gminą Brenna, a organami ochrony środowiska dotyczący uzgodnienia projektu planu ogólnego, którego uchwalenie jest wymagane do 1 lipca 2026 r. Istota konfliktu sprowadza się do rozbieżnej interpretacji Planu Zadań Ochronnych dla obszaru Natura 2000 Beskid Śląski oraz zakresu kompetencji organu uzgadniającego.Gmina podnosi zarzuty przekroczenia kompetencji organów, naruszenia władztwa planistycznego, zasady proporcjonalności, wskazując jednocześnie na konieczność ochrony praw nabytych właścicieli nieruchomości, w tym możliwości zabudowy wynikających z obowiązujących miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, przy jednoczesnym respektowaniu zasad ochrony przyrody. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska uzależnia uzgodnienie dokumentu od wprowadzenia daleko idących ograniczeń wykluczających zabudowę. Nakaz całkowitego wykluczenia zabudowy na etapie sporządzania planu ogólnego gminy musi mieć oparcie w przepisach prawa powszechnego. Dokumentem dającym podstawę definiowania ograniczeń jest Zarządzenie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Katowicach z dnia 4 sierpnia 2025 r. w sprawie ustanowienia planu zadań ochronnych dla obszaru natura 2000 Beskid Śląski PLH240005. Plan Zadań Ochronnych dopuszcza zabudowę pod warunkiem wykazania braku negatywnego wpływu na środowisko. Dyrektor RDOŚ odmawiając uzgodnienia planu ogólnego i żądając całkowitego zakazu, narusza zasadę związania organu własnym aktem i zamierza przed wprowadzeniem jakiejkolwiek inwestycji zabronić możliwości udowodnienia braku jej negatywnego oddziaływania na środowisko. Przy okazji warto zwrócić uwagę, że daleko idąca ingerencja (wywłaszczenie planistyczne) w prawo własności obywateli i wartość ich mienia wprowadzana jest uznaniową decyzją Dyrektora RDOŚ opierającą się na rozszerzającej interpretacji własnego zarządzenia.
Jak się to ma do ochrony prawa własności (Art. 21 i 64 Konstytucji RP)?
Gmina uważa, że Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska przekroczył dopuszczalne prawem granice ingerencji w prawa mieszkańców, ulega lobbingowi organizacji „pro-ekologicznych” oraz w sposób nadmierny próbuje ograniczyć możliwości zrównoważonego rozwoju lokalnej społeczności. Zamiast dokonać np. zarządzeniem zmiany planu zadań ochronnych (co wymaga konsultacji społecznych i badań naukowych) próbuje się poprzez uzgodnienia planistyczne zaostrzyć rygory istniejącego planu zadań ochronnych.
Gmina Brenna realizuje obowiązek sporządzenia planu ogólnego wynikający z przepisów ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Zgodnie z obowiązującymi przepisami wszystkie gminy w Polsce mają obowiązek uchwalenia planu ogólnego do 1 lipca 2026 r. Dokument ten ma kluczowe znaczenie dla przyszłego rozwoju przestrzennego, inwestycji oraz bezpieczeństwa prawnego mieszkańców. Prace nad planem ogólnym w Brennej rozpoczęto na podstawie uchwały Rady Gminy z 22 kwietnia 2024 r., a już 30 lipca 2024 r. podpisano umowę z wykonawcą – Pracownią Urbanistyczną w Rybniku. Procedura została zaplanowana tak, aby umożliwić gminie ubieganie się o dofinansowanie w wysokości około 187 tys. zł w ramach Krajowego Planu Odbudowy. Warunkiem jego uzyskania jest uchwalenie planu i jego publikacja do końca czerwca 2026 r.
Dziś jednak realizacja tego celu stoi pod znakiem zapytania.
Jedyną przeszkodą w uchwaleniu planu jest brak uzgodnienia ze strony Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Katowicach, podtrzymany następnie przez Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska. Spór dotyczy terenów objętych ochroną w ramach obszaru Natura 2000 Beskid Śląski. W projekcie planu ogólnego gmina wyznaczyła m.in. strefy zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej (SJ) oraz zabudowy zagrodowej (SZ) na istniejących już w planach miejscowych terenach dopuszczających zabudowę. RDOŚ uznał jednak, że na terenach, gdzie występują chronione siedliska przyrodnicze (m.in. murawy, łąki i buczyny), należy wprowadzić strefę otwartą (SO), co oznacza całkowity zakaz zabudowy. Dbając o prawa nabyte mieszkańców, ochronę wartości ich nieruchomości, a w szczególności możliwość funkcjonowania istniejącej zabudowy w tym starych gospodarstw rolnych Gmina nie zgadza się z taką interpretacją. Kluczowym elementem sporu jest interpretacja planu zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000. Zgodnie z załącznikiem nr 6. do zarządzenia Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Katowicach, z dnia 4 sierpnia 2025 r. w sprawie ustanowienia planu zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000 Beskid Śląski PLH240005 (dostępne pod linkiem) w wytycznych dla tego obszaru na terenie gminy Brenna do obowiązującego Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Brenna wskazuje się: „Wiodącą dla obszaru wyznaczonego w studium powinna być funkcja przyrodnicza warunkująca zachowanie siedlisk przyrodniczych i siedlisk gatunków będących przedmiotami ochrony. Inne przeznaczenie terenu może być realizowane pod warunkiem, że nie będzie się ono wiązało z fizycznym zniszczeniem siedlisk i pogorszeniem stanu ochrony przedmiotów ochrony, w tym ich powierzchni, struktury i funkcji, stanu populacji i siedliska gatunków oraz perspektyw ochrony, a także nie będzie generowało zmiany stosunków wodnych mających pierwszorzędny wpływ na stan ich ochrony.
Dokument ten dopuszcza inne przeznaczenie terenów, pod warunkiem, że nie prowadzi ono do zniszczenia siedlisk ani pogorszenia ich stanu. Naszym zdaniem, oznacza to możliwość współistnienia funkcji przyrodniczej i zabudowy – pod warunkiem spełnienia określonych wymogów środowiskowych. RDOŚ przyjął jednak znacznie bardziej restrykcyjne podejście, uznając, że każda forma zabudowy, nawet już istniejąca automatycznie zagraża siedliskom. W ocenie gminy jest to nadinterpretacja przepisów i faktyczne zaostrzenie prawa miejscowego. Podkreślić należy, że wiele terenów objętych sporem posiada już obowiązujące miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego, które dopuszczają zabudowę – w tym dokumenty przyjęte stosunkowo niedawno, w 2022 roku. Oznacza to, że właściciele nieruchomości nabyli konkretne prawa, które obecnie mogą zostać ograniczone. Uważam, że obowiązkiem gminy jest ochrona interesów mieszkańców i stabilności prawa. Zwracam również uwagę na praktyczny wymiar problemu: skoro przez lata zabudowa i przyroda współistniały, trudno uznać, że dalsze, odpowiednio kontrolowane inwestycje automatycznie doprowadzą do degradacji środowiska.
W ocenie gminy stanowisko organów ochrony środowiska prowadzi do sprzeczności. Z jednej strony promowane jest utrzymanie tradycyjnych form gospodarowania, takich jak wypas owiec, z drugiej – zakazuje się jakiejkolwiek zabudowy, w tym niezbędnej infrastruktury, jak bacówki. Doprowadzi to między innymi do eliminacji rodzinnych gospodarstw z ich usankcjonowanym wieloletnim istnieniem siedlisk i degradacji przyrodniczej łąk i pastwisk. Podobne wątpliwości dotyczą infrastruktury turystycznej. Brenna chciałaby rozwijać rozwiązania przyjazne środowisku, takie jak: wiaty turystyczne, wieże widokowe, kładki piesze ograniczające degradację roślinności. Rozwój związany z aktywną turystyką jest jedyną możliwą opcją zapewniania stabilnej bazy ekonomicznej dla większości mieszkańców gminy. Całkowity zakaz wprowadzania infrastruktury turystycznej w gminie górskiej zalesionej w 60% powierzchni, w zamkniętej komunikacyjnie dolinie, bez przemysłu, bez możliwości wielkotowarowej produkcji rolnej, z ograniczoną produkcją leśną nie dającą już zatrudnienia skazuje naszą społeczność na wegetację bez przyszłości, a nasze otoczenie na skansen dla zamożnych mieszkańców sąsiednich metropolii.
Dotychczas procedura uzgodnieniowa przebiegała w kilku etapach i każdorazowo kończyła się odmową:
- kwiecień 2025 r. – pierwsza odmowa RDOŚ,
- wrzesień 2025 r. – druga odmowa,
- grudzień 2025 r. – trzecia odmowa, pierwszy raz ze wskazaniem żądań warunkujących uzgodnienie
- marzec 2026 r. – utrzymanie odmowy przez GDOŚ.
Gmina wielokrotnie modyfikowała projekt planu oraz prognozę oddziaływania na środowisko, uwzględniając w części zgłaszane uwagi. Pomimo tego nie udało się osiągnąć kompromisu.
Wobec jednoznacznego określenia warunków uzgodnienia, które w naszej ocenie naruszają przepisy prawa i nasze żywotne interesy jako społeczności gmina zaskarżyła odmowę uzgodnienia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (treść skargi w załączeniu).
Co dalej?
Gmina stoi przed trudnym wyborem:
- dostosować plan do wymogów organów ochrony środowiska i zapewnić sobie dofinansowanie w wysokości około 187 tys. zł w ramach Krajowego Planu Odbudowy, ale zablokować w przyszłości możliwość budowy infrastruktury turystycznej (wyciągi, wieże widokowe, ścieżki rowerowe, trasy biegowe….) oraz zablokować możliwość jakiejkolwiek zabudowy na obszarach, gdzie jest ona teraz dopuszczona w formie siedlisk lub obiektów jednorodzinnych,
- lub kontynuować spór w obronie praw mieszkańców i zapewnienia możliwości rozwoju turystycznego, ryzykując utratę środków.
W naszej gminie jest to przykład kolizji pomiędzy ochroną środowiska a prawem własności oraz samodzielnością planistyczną gminy. Władze gminy deklarują gotowość do dialogu, ale jednocześnie podkreślają, że rozwój musi odbywać się w sposób zrównoważony – uwzględniający zarówno środowisko, jak i ludzi, którzy od pokoleń żyją na tych terenach.
Ostateczne rozstrzygnięcie może mieć znaczenie nie tylko dla Brennej, ale również dla innych gmin znajdujących się na obszarach Natura 2000.